Onderzoek Zelfstandigenwet: Gaat deze wet rust brengen die de markt nodig heeft?

Ondernemers wijzen op knelpunten bij langdurige opdrachten, betaling per uur en het regelen van voorzieningen. Ook vragen zij aandacht voor verschillen tussen sectoren. ZZP Nederland heeft deze uitkomsten meegenomen in haar reactie op de internetconsultatie.

De vereniging steunt het doel van de Zelfstandigenwet: duidelijkheid voor zelfstandigen en opdrachtgevers. De vraag is of de gekozen voorwaarden die duidelijkheid ook bieden aan ondernemers die niet vanzelfsprekend in het voorgestelde kader passen.

Ondernemers vragen om voorwaarden die passen bij hun werk

ZZP Nederland vroeg deelnemers of de voorgestelde voorwaarden bij hun werk passen, of zij eraan kunnen voldoen en waar zij knelpunten ervaren. Daarnaast gaven 1.741 deelnemers in een open antwoord mee wat de vereniging vooral onder de aandacht van de overheid moet brengen.

Daarin vragen deelnemers aandacht voor langdurige opdrachten, uurbetaling en verschillende manieren om risico’s af te dekken. Zij uiten zorgen over voorwaarden die onvoldoende aansluiten op hun werk. Ook vragen deelnemers zich af of opdrachtgevers hen blijven inhuren als zij niet aan alle voorwaarden van de veilige haven voldoen.

Er zijn ook positieve reacties op het streven naar meer duidelijkheid. Deelnemers vragen om voorwaarden die uitvoerbaar zijn en rekening houden met de verantwoordelijkheid die ondernemers zelf nemen. De cijfers uit het onderzoek maken concreet waarom die aansluiting op de praktijk belangrijk is.

Een langdurige opdracht zegt niet alles over onafhankelijkheid

Van de zakelijke dienstverleners die de vraag over opdrachtgevers beantwoorden, werkt 44,3% aan één of twee grote, langdurige opdrachten. Voor alle sectoren samen is dat 36,3%.

Daarnaast vindt 45,7% van de zakelijke dienstverleners het aantal opdrachtgevers geen goede maatstaf voor zelfstandig ondernemerschap. Voor alle sectoren samen is dat 40,1%.

Een grote of specialistische opdracht kan langere tijd duren. ZZP Nederland vraagt daarom om andere manieren waarop ondernemers hun onafhankelijkheid kunnen aantonen als zij weinig opdrachtgevers hebben.

Betaling per uur is voor veel ondernemers gebruikelijk

Van de deelnemers die hun betaalvorm aangeven, krijgt 56,0% meestal per gewerkt uur betaald. In de zorg is dat 62,8% en in de zakelijke dienstverlening 61,0%. In kunst en cultuur is dat 18,2%.

Bij de vraag over knelpunten zegt 32,0% dat de duur of omvang van het werk vooraf moeilijk te bepalen is. Voor 27,5% hangt het resultaat ook af van anderen of van omstandigheden buiten de eigen invloed.

Volgens ZZP Nederland moet betaling per uur op zichzelf de toegang tot de veilige haven daarom niet blokkeren. Ook zelfstandige tariefonderhandelingen, investeringen en ondernemersrisico’s moeten meewegen.

Vaste tijden of een vaste locatie kunnen bij het werk horen

In kunst en cultuur zegt 27,3% dat het werk alleen op een vaste locatie kan plaatsvinden. Daarnaast noemt 29,3% werk dat alleen op bepaalde tijden mogelijk is. Voor alle sectoren samen is dat respectievelijk 10,3% en 12,8%.

In de zorg zegt 34,2% dat werktijden afhangen van patiënten, klanten of andere betrokkenen. Voor alle sectoren samen is dat 18,2%.

“Een optreden begint op een afgesproken tijd. Een zorgverlener stemt het werk af op een patiënt. Dat hoort bij het werk. De voorwaarden moeten duidelijk maken hoe zulke afspraken samengaan met zelfstandig ondernemerschap”, zegt Alfrink.

Ondernemers dekken risico’s op verschillende manieren af

Van de deelnemers die de vraag over voorzieningen beantwoorden, noemt 69,1% eigen spaargeld, beleggingen of ander vermogen om risico’s op te vangen. Daarnaast heeft 54,7% een pensioenproduct en 38,6% een arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Ook hier verschillen de sectoren. In bouw en techniek heeft 83,3% een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering. In kunst en cultuur noemt 37,4% een te laag of sterk wisselend inkomen als knelpunt bij voorzieningen. Voor alle sectoren samen is dat 13,1%.

ZZP Nederland vraagt daarom om bestaande voorzieningen en beschikbare buffers mee te laten wegen.

Advies

Op basis van het onderzoek doet ZZP Nederland concrete voorstellen aan minister Aartsen. Zo vraagt de vereniging om een andere manier waarop ondernemers hun onafhankelijkheid kunnen aantonen als zij langdurig voor één opdrachtgever werken. Ook adviseert ZZP Nederland om bestaande voorzieningen en beschikbare buffers mee te laten wegen. Voor starters stelt de vereniging een ingroeiregeling voor. Daarnaast vraagt zij om de criteria vóór invoering te testen met zelfstandigen en opdrachtgevers uit verschillende sectoren. Meer adviezen zijn terug te lezen in de reactie op de internetconsultatie.

Over het onderzoek: 3.033 mensen namen deel. Percentages gaan over de deelnemers die de betreffende vraag beantwoordden. Bij sommige vragen konden deelnemers meerdere antwoorden kiezen. De representativiteit voor alle zelfstandigen in Nederland is niet vastgesteld. Het volledige onderzoek is hier te downloaden.