FOR voor zzp'ers: waarom de fiscale oudedagsreserve een tikkende tijdbom kan zijn

Wat is de fiscale oudedagsreserve (FOR)?

De fiscale oudedagsreserve, ook wel FOR is een regeling waarmee ondernemers een deel van hun winst konden reserveren voor hun pensioen. Tot en met 2022 mocht je jaarlijks een percentage van de winst toevoegen aan deze reserve. In 2022 was dat maximaal 9,44% van de fiscale winst, met een maximum van € 9.632. Hierdoor werd de belastbare winst voor de inkomstenbelasting lager en betaalde je een lager bedrag aan inkomstenbelasting. Dat maakte de regeling erg aantrekkelijk. Kom hier meer te weten over de FOR

De FOR was vooral belastinguitstel

Het idee van de FOR was om een pensioenpot voor later op te bouwen. Echter bestond de FOR bij veel ondernemers alleen op papier in de boekhouding. Je hoefde het geld niet verplicht op een aparte rekening te zetten. Je mocht het geld ook gebruiken binnen je onderneming, bijvoorbeeld voor investeringen, apparatuur of andere zakelijke uitgaven. Hierdoor werd het een middel om belasting uit te stellen naar een later moment. De Belastingdienst ziet de FOR dan ook niet als een belastingvrijstelling, maar als een uitgestelde belastingclaim die ooit alsnog betaald moet worden.

Waarom is de FOR afgeschaft?

De FOR is afgeschaft per 1 januari 2023. De belangrijkste reden hiervoor is dat veel ondernemers wel belasting uitstellen, maar geen geld reserveerden voor hun pensioen. Hierdoor ontstonden situaties waarin ondernemers een hoge fiscale reserve hadden opgebouwd, terwijl daar geen daadwerkelijk vermogen tegenover stond.

Daarom is besloten om per 1 januari 2023 geen nieuwe bedragen meer toe te laten voegen aan de FOR. Heb je vóór die datum een FOR opgebouwd? Dan blijft deze wel gewoon bestaan.

Wat gebeurt er met een bestaande FOR?

Heb je nog een FOR op de balans van je onderneming staan? Dan hoef je niet direct belasting te betalen. De opgebouwde reserve mag blijven staan totdat je besluit om te stoppen met je onderneming, je met pensioen gaat of je FOR laat omzetten tot pensioen. 

Het is wel verstandig om alvast na te denken over wat je met dit bedrag wilt doen. Uiteindelijk moet je namelijk een keuze maken: de FOR omzetten in een pensioenproduct of afrekenen met de Belastingdienst. 

Wat kun je doen met een bestaande FOR?

1. FOR omzetten naar een lijfrente of bankspaarrekening 

   Voor veel ondernemers is dit de meest logische oplossing. Je kunt de opgebouwde FOR gebruiken om geld te storten op een lijfrente of een bankspaarrekening. Het bedrag dat je stort, haal je vervolgens van de FOR af.

   Fiscaal werkt dit vaak gunstig. Het vrijgevallen bedrag van de FOR wordt bij de winst opgeteld, terwijl de storting voor de lijfrente of bankspaarrekening aftrekbaar is. Daardoor betaal je op dat moment meestal geen extra inkomstenbelasting. Bovendien bouw je op deze manier daadwerkelijk pensioen op voor later. Houd er rekening mee dat je maximaal je jaarruimte mag storten in een (bancaire) lijfrente om die vervolgens van je winst te mogen aftrekken. Heb je nog niet eerder gebruikgemaakt van de jaarruimte? Dan kun je gebruikmaken van de ruime reserveringsruimte.

   Lees hier meer over aanvullend pensioen opbouwen
   Lees hier meer over jaarruimte en reserveringsruimte

2. De FOR laten staan

   Je kunt er ook voor kiezen om de FOR voorlopig te laten staan. Dat lijkt misschien aantrekkelijk, maar de belastingclaim blijft bestaan. Je schuift de afrekening alleen door naar de toekomst. Uiteindelijk moet je alsnog belasting betalen bij vrijkomst van het bedrag of de reserve omzetten naar een pensioenproduct.

3. Afrekenen bij het stoppen van je onderneming

   Stop je met ondernemen terwijl er nog een FOR op de balans staat? Dan wordt het openstaande bedrag toegevoegd aan de winst van dat jaar. Over dat bedrag betaal je inkomstenbelasting. Afhankelijk van de hoogte van de FOR kan dit leiden tot een flinke belastingaanslag. 

   Stort je de openstaande FOR bij bedrijfsbeëindiging in een (bancaire) lijfrente? Dan kun je gebruikmaken van de stakingslijfrenteaftrek. Deze is afhankelijk van je leeftijd en bedraagt maximaal € 574.867 (2026).

Waarom wordt de FOR een tikkende tijdbom genoemd?

De FOR wordt regelmatig een tikkende tijdbom genoemd. Dat klinkt misschien overdreven, maar voor sommige ondernemers is dat niet onterecht. Een groot aantal ondernemers heeft jarenlang belasting uitgesteld zonder het geld daadwerkelijk apart te zetten voor hun pensioen.

Een voorbeeld: Stel dat je in het verleden € 50.000 aan FOR hebt opgebouwd. Dit geld is in de jaren daarvoor in mindering van de inkomstenbelasting gebracht. Het geld dat je hier aan overhield, heb je eventueel geïnvesteerd in je bedrijf. Maar wanneer je stopt met ondernemen en de FOR nog open hebt staan, dan verwacht de Belastingdienst alsnog belasting over die € 50.000. Vaak is dat geld niet meer beschikbaar, maar de belastingschuld bestaat nog wel. 

Wanneer neemt de FOR af of wordt deze opgeheven?

De FOR neemt af of wordt opgeheven wanneer:

• je een lijfrente of bankspaarproduct afsluit en hiervoor de FOR gebruikt;
• je jouw onderneming geheel of gedeeltelijk staakt;
• je de AOW-leeftijd bereikt;
• je twee jaar achter elkaar niet voldoet aan het urencriterium en je ondernemingsvermogen lager is dan de opgebouwde FOR.

In deze situaties komt de reserve vrij en krijg je uiteindelijk te maken met belastingheffing.

Wacht niet tot het laatste moment

Voor veel zzp'ers vormt de FOR vandaag nog geen direct probleem. Toch is het verstandig om inzicht te krijgen in de hoogte van jouw reserve en de mogelijke belastingclaim. Hoe langer je wacht, hoe groter de kans dat je later voor een onverwachte belastingaanslag komt te staan. Heb je nog een FOR op de balans staan? Dan is dit een goed moment om te bekijken of omzetting naar een lijfrente of bankspaarrekening verstandig is. Vind je dit een complex onderwerp? Dan is het raadzaam om in gesprek te gaan met een onafhankelijk financieel adviseur. 

Begin op tijd met pensioen opbouwen

De afschaffing van de FOR laat zien dat belasting uitstellen iets anders is dan pensioen opbouwen. Wil je later naast je AOW voldoende inkomen hebben? Dan is het verstandig om actief pensioen op te bouwen, bijvoorbeeld via banksparen of een lijfrente. Dankzij de verruimde jaarruimte zijn de mogelijkheden hiervoor de afgelopen jaren bovendien groter geworden. Hoe eerder je begint, hoe meer tijd je vermogen heeft om te groeien en hoe kleiner de kans op financiële verrassingen in de toekomst.Begin met pensioen opbouwen